Strona główna I Opracowania I Beth Tahara – gliwicki dom przedpogrzebowy
Beth Tahara – gliwicki dom przedpogrzebowy PDF Drukuj Email

W dniu 15 listopada 1903 roku uroczyście otwarto cmentarz żydowski i dom przedpogrzebowy – z hebrajskiego Beth Tahara (tzn. dom oczyszczenia) - przy dzisiejszej ulicy Poniatowskiego.

Autorem projektu budynku był Max Fleischer, ceniony i znany architekt wiedeński, żyjący w latach 1841 – 1905. Jego bogata twórczość obejmuje wiele budowli w Czechach, na Morawach i w Austrii: to liczne kamienice i wille w Wiedniu, ogromna liczba pomników i grobowców, szczególnie na terenie żydowskiej kwatery cmentarza Centralnego Wiednia, nowy ratusz przy wiedeńskim ringu. M. Fleischer zasłynął jednak przede wszystkim jako twórca synagog, w większości zniszczonych przez nazistów w 1938 roku i w kolejnych latach II wojny światowej.

Dom przedpogrzebowy w Gliwicach jest jednym z ciekawszych zabytków sakralnych związanych z dziedzictwem Żydów gliwickich, górnośląskich, a nawet Europy Wschodniej. Obiekt ten, o niezwykłej i nie do przecenienia wartości materialnej i historycznej, znakomicie wpisał się w nurt stylowy architektury powstałej w Gliwicach w latach 1890 – 1910. Preferowano wówczas  styl neogotycki, szczególnie jeśli chodzi o obiekty użyteczności publicznej, a to z kolei oznaczało prymat cegły klinkierowej, stosowanej w wykończeniu elewacji. W swej mowie w czasie uroczystości otwarcia obiektu M. Fleischer powiedział, że budynek ten zaprojektował „gminie na chwałę, a miastu na ozdobę”.

Beth Tahara to miejsce, w którym przygotowywano zmarłego do ostatniej drogi. Główną, a zarazem najwyższą część budynku stanowi sala do wystawiania zwłok podczas uroczystości pogrzebowych i prowadzenia modlitw, z której wychodziło się bezpośrednio na cmentarz. Bryła budynku jest symetryczna, jednokondygnacyjna, trójskrzydłowa, z wyraźnym podziałem na trzy strefy funkcjonalne: modlitewno-reprezentacyjną (hall wejściowy i hala główna), kostnicę, gdzie przechowywano zwłoki i obmywano je zgodnie z przepisami religii żydowskiej (skrzydło południowe)  oraz mieszkanie stróża (skrzydło północne). Wszystkie części budynku pokryto spadzistymi dachami, krytymi dachówką ceramiczną w zielonym kolorze. Każda ze ścian szczytowych posiada ogromne ostrołukowe okno, przeszklone wielobarwnymi witrażami o geometrycznych, powtarzalnych wzorach z motywami Gwiazdy Dawida. Do dziś zachowały się one w niewielkim stopniu.

Od czasu budowy obiektu aż do II wojny światowej zarówno cmentarz, jak i budynek spełniały swoją pierwotną funkcję. Podczas wojny budynek był magazynem wojskowym i nie uległ zniszczeniu. Po 1945 r. cmentarz i dom przedpogrzebowy użytkowała powojenna Gmina Żydowska działająca w Gliwicach, a w części bocznej znajdowało się mieszkanie dozorcy. Z czasem budynek przestał być użytkowany i zaczął popadać w ruinę. W 1999 roku Gmina Żydowska wspólnie z Fundacją Forum Dialogu Między Narodami podjęła pierwsze starania renowacji obiektu. W 2003 roku został on wpisany do rejestru zabytków,  a w 2007 roku przekazany gminie Gliwice, która jeszcze w tym samym roku wykonała remont dachu. Obecnie obiekt oczekuje na remont kapitalny i nowe zagospodarowanie go.

M. Żmudzińska-Nowak, Dom przedpogrzebowy na nowym cmentarzu żydowskim – gliwickie dzieło Maxa Fleischera na tle innych jego realizacji w Europie Środkowej, w: Żydzi gliwiccy. Materiały pokonferencyjne, Gliwice 2006.

D. Walerjański, Zatarty ślad – historia cmentarzy żydowskich w Gliwicach, w: Żydzi gliwiccy. Materiały pokonferencyjne, Gliwice 2006.

 
 
28.JPG

Wspomóż Stowarzyszenie
nr konta:
07194010763041727400000000

 

44-100 Gliwice
ul. Studzienna 6
tel. 696 395 467

e-mail:
zikaron.gliwice@gmail.com

Przewodnik w wersji eletronicznej

PDF - 8 MB

 

Statystyka odwiedzin
mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter